Stonka kukurydziana to jeden z najszybciej rozprzestrzeniających się szkodników w polskich uprawach kukurydzy. Jeszcze kilkanaście lat temu jej występowanie ograniczało się do pojedynczych regionów kraju i była zaliczana do tzw. szkodników kwarantannowych. Obecnie szkodnik ten stanowi realne zagrożenie dla upraw kukurydzy praktycznie na terenie całego kraju. Jego występowaniu sprzyja uprawa kukurydzy prowadzona w monokulturze.
Skąd wzięła się stonka kukurydziana w Polsce?
Zachodnia kukurydziana stonka korzeniowa (potocznie nazywana stonką kukurydzianą) po raz pierwszy pojawiła się na polskich polach w 2005 roku. Przez wiele lat figurowała na unijnej liście organizmów kwarantannowych, co wiązało się z obowiązkowym monitoringiem jej zasięgu przez Państwową Inspekcję Ochrony Roślin i Nasiennictwa. Sytuacja zmieniła się w 2014 roku, gdy szkodnika wykreślono z listy kwarantannowej, a urzędowy monitoring zawieszono.
Ostatnie szczegółowe dane z 2025 roku wskazywały na obecność szkodnika w 11 województwach – dolnośląskim, lubelskim, łódzkim, małopolskim, mazowieckim, opolskim, podkarpackim (historycznie w tym województwie stwierdzono pierwsze osobnik w 2005 roku), podlaskim, świętokrzyskim, śląskim i wielkopolskim. Stonka kukurydziana najprawdopodobniej występuje w całym kraju. Największą jej presję notuje się w południowej Polsce, gdzie występowaniu sprzyjają warunki pogodowe i duży udział w strukturze zasiewów kukurydzy.
Jak rozpoznać stonkę kukurydzianą?
Chrząszcze osiągają długość do 7 mm, a ich ubarwienie bywa zróżnicowane – od żółtozielonego, przez pomarańczowe, po ciemne z jaśniejszymi paskami. Samice są zwykle większe od samców i mają charakterystyczne żółte paski na pokrywach skrzydeł. Natomiast u samców paskowanie jest niewyraźne, a żółte jest jedynie zakończenie pokryw przy odwłoku. Larwa jest jasna, z ciemną głową i trzema parami odnóży, a jej długość dochodzi do 18 mm.
W polskich warunkach szkodnik wykształca jedno pokolenie rocznie. Zimują jaja w glebie, z których larwy wylęgają się od maja do sierpnia. Po kilkutygodniowym żerowaniu larw na systemie korzeniowym przepoczwarczają się one, a wylatujące chrząszcze żerują dodatkowo na kolbach przed złożeniem jaj do gleby.
Jakie szkody powoduje stonka kukurydziana?
Szkody powodują zarówno chrząszcze, jak i larwy, choć ich znaczenie gospodarcze jest inne. Dorosłe osobniki wyjadają znamiona na kolbach, uniemożliwiając pełne zapylenie w wyniku czego dochodzi do szczerbowatości kolb i strat w plonie ziarna. Miejsca żerowania są dodatkowo wrotami infekcji dla grzybów z rodzaju Fusarium, co obniża także jakość plonu.
Poważniejsze konsekwencje niesie żerowanie larw. Najmłodsze stadia uszkadzają kiełkujące ziarniaki. Prowadzi to do zmniejszenia obsady roślin. Starsze larwy żerują na korzeniach. W pierwszej kolejności uszkadzają korzenie włośnikowe, następnie drążą tunele w korzeniach głównych, nasadzie łodygi i korzeniach przybyszowych. Uszkodzony system korzeniowy utrudnia pobieranie wody i składników pokarmowych. Uszkodzenie systemu korzeniowego i dolnej części rośliny może prowadzić nie tylko do spadku plonu, ale także do przedwczesnego zamierania.
Wyleganie roślin jako sygnał ostrzegawczy
Żerowanie larw jest trudne do zaobserwowania bez lustracji korzeni. Łatwiejszym sygnałem są placowe wylegnięcia roślin – pochylają się one w stronę słońca, ale łodygi nie łamią się. Dla tego szkodnika nie określono jeszcze progu ekonomicznej szkodliwości, dlatego decyzję o zabiegu warto opierać na obserwacji roślin.
Zwalczanie stonki kukurydzianej – metody chemiczne
Zarejestrowanych jest kilkanaście insektycydów do zwalczania stonki kukurydzianej, różniących się substancją czynną, formą aplikacji i zwalczanym stadium szkodnika. Poniższe zestawienie ułatwia dobór rozwiązania do sytuacji na polu.
| Substancja czynna | Forma aplikacji | Zwalczane stadium |
| Cypermetryna | Granulat doglebowy | Larwy |
| Teflutryna | Zaprawa / granulat doglebowy | Larwy |
| Deltametryna | Oprysk nalistny | Chrząszcze |
| Acetamipryd + Lambda-cyhalotryna | Oprysk nalistny | Chrząszcze |
| Flupyradifuron +Deltametryna | Oprysk nalistny | Chrząszcze |
| Cyjanotraniliprol | Zaprawa | Larwy |
Skuteczność zabiegu nalistnego zależy też od jakości cieczy roboczej. Środki owadobójcze działają najlepiej przy pH wody 5,0–6,0. Dlatego przy wyższym pH rekomendowany jest preparat obniżający pH, np. PH OPTI PRO.
Zwalczanie stonki kukurydzianej – metody niechemiczne
Ograniczenie presji szkodnika powinno opierać się przede wszystkim na profilaktyce agrotechnicznej. W wielu gospodarstwach zabieg nalistny w wysokiej kukurydzy jest niemożliwy do wykonania ze względu na brak opryskiwacza szczudłowego. Najważniejsze działania niechemiczne to:
- Rezygnacja z uprawy kukurydzy w monokulturze na tym samym polu oraz unikanie bezpośredniego sąsiedztwa nowych plantacji z zeszłorocznymi.
- Zachowanie co najmniej 3-letniej przerwy w uprawie kukurydzy w płodozmianie.
- Dokładne rozdrobnienie ścierniska i resztek pożniwnych – mulczerem lub wałem nożowym – i wymieszanie ich z glebą.
- Wspomaganie rozkładu resztek pożniwnych preparatami mikrobiologicznymi, np. Convert SL.
FAQ
Skąd wzięła się stonka kukurydziana w Polsce i czy nadal jest szkodnikiem kwarantannowym?
Zachodnia kukurydziana stonka korzeniowa po raz pierwszy pojawiła się w Polsce w 2005 roku, w województwie podkarpackim. Do 2014 roku figurowała na unijnej liście organizmów kwarantannowych i podlegała obowiązkowemu monitoringowi PIORiN, jednak po wykreśleniu z tej listy, urzędowy monitoring zawieszono.
Jak rozpoznać chrząszcze i larwy stonki kukurydzianej?
Chrząszcze osiągają do 7 mm długości, a ich ubarwienie jest zróżnicowane – od żółtozielonego po ciemne z jaśniejszymi paskami; samice mają wyraźne żółte paski na pokrywach skrzydeł, u samców paskowanie jest niewyraźne. Larwa jest jasna, ma ciemną głowę, trzy pary odnóży i osiąga do 18 mm długości.
Jak rozpoznać, że na plantacji występuje silna presja larw stonki, skoro żerowanie na korzeniach jest trudne do zaobserwowania?
Łatwym do zaobserwowania sygnałem ostrzegawczym są placowe wylegnięcia roślin, które pochylają się w stronę słońca, choć ich łodygi się nie łamią. Ponieważ dla tego szkodnika nie określono jeszcze progu ekonomicznej szkodliwości, decyzję o zabiegu warto opierać właśnie na obserwacji roślin.
Jakie metody niechemiczne pomagają ograniczyć presję stonki kukurydzianej?
Podstawą profilaktyki agrotechnicznej jest rezygnacja z uprawy kukurydzy w monokulturze, unikanie sąsiedztwa nowych plantacji z zeszłorocznymi oraz zachowanie co najmniej 3-letniej przerwy w uprawie kukurydzy w płodozmianie. Ważne jest również dokładne rozdrobnienie ścierniska i resztek pożniwnych oraz wspomaganie ich rozkładu preparatami mikrobiologicznymi, np. Convert SL.